[ شرافت علم تشريح ( كالبدشناسى ، آناتومى ) ] بسم اللّه الرّحمن الرّحيم الحمد للّه ربّ العالمين شرافت علم قويم و اصيل تشريح كه به فارسى « كالبدشناسى » گوييم و به فرانسه « آناتومى » ( anatomie ) گويند ، از قديم الدهر به منزلت مثل ساير در السنه و اقلام داير بوده است ؛ آن‌چنان‌كه عاريان از علم آناتومى را عارى از معرفت بارى تعالى مىدانسته‌اند . و در اين موضوع بسيار گرانقدر و ارزشمند فرموده‌اند : « من لم يعرف الهيئة و التّشريح فهو عنّين فى معرفة اللّه تعالى » « 1 » . و به نظام نامى نظامى : تشريح نهاد خود درآموز * كان معرفتى است خاطرافروز [ يكى از وجوه حديث « من عرف نفسه . . . » ] و بدين مناسبت يك وجه از معانى حديث « من عرف نفسه فقد عرف ربّه » را

--> ( 1 ) - چلپى در كشف الظنون در تعريف و فائده علم تشريح گويد : « . . و قال ابن صدر الدين و هو علم بتفاصيل اعضاء الحيوان و كيفية نضدها و ما أودع فيها من عجائب الفطرة و آثار القدرة ، و لهذا قيل : من لم يعرف الهيئة و التشريح فهو عنّين فى معرفته الله تعالى » ( ج 1 - ط 1 - ص 409 ) و در فلك السعادة علىقلى ميرزا به عنوان خبر مأثور بدين صورت نقل شده است : « چه در خبر است : من لم يعرف علم الهيئة . . . » ولى نگارنده آن را در هيچ‌يك از جوامع روائى و معاجم آنها نيافته است . و ندانم كجا ديده‌ام در كتاب كه آن را به خواجه طوسى نسبت داده‌اند .